sany
04-08-2010, 04:27 PM
مقدمه
بهترین غذا براي شیر خواران، شیر مادر است که از بزرگ ترین موهبت هاي الهی است. تغذیه شیر خوار با شیر مادر علاوه بر اینکه مواد مغذي مورد نیاز او را تامین می کند، به دلیل دارا بودن مواد مصونیت زا، کودك را در برابر بسیاري از بیماري هاي عفونی محافظت می کند. بر همین اساس مرگ و میر در میان شیر خشک خواران به علت اسهال 18 و به علت پنومونی 4 برابر بیشتر است.
هنگام مکیدن شیرخوار، هورمون هاي خاصی در بدن مادر ترشح می شو. مغز جریان یافتن شیر را دستور و همزمان شیر مادر بیشتر و بیشتر می شود. طی تحقیقات انجام
شده همه مادران از این توانایی برخوردارند مگر در مواردي از جمله در شیمی درمانی یا ایدز یا مرگ مادر و غیره توسط پزشک منع شوند.
مادرانی که به دلایل مختلف و یا بعضی از بیماري ها که در بالا ذکر شد توانایی شیر دادن را ندارند مجبور به دادن شیر خشک هاي مصنوعی یا فرمولا هستند، که بیشتر از
شیر گاو تهیه میشوند. با توجه به سیستم هاي مجهزي که امروزه در زمینه تهیه شیر خشک در حال فعالیت هستند و تغییرات زیادي که روي آن انجام شده است، با اینحال
هنوز تفاوت هاي زیادي با شیر مادر دارد.
بر اساس ماده یک قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیر دهی مصوب مجلس شوراي اسلامی، ورود هر نوع شیر خشک و غذاي کمکی
شیرخوار، باید با رعایت قانون مقررات صادرات و واردات کشور صورت گیرد و شیر خشک بایستی فقط از طریق داروخانه ها توزیع شود.
هم اکنون انواع وارداتی و داخلی شیر خشک در بازار موجود است که با قیمت هاي مختلفی در داروخانه ها و برخی از مغازه ها و مراکز فروش، در سطح شهر به فروش
می رسند که میتوان به نان، بیومیل، هومانا، اس ام آ گلد، مولتی، سیمیلاك، ایزومیل و بیومیل سوي اشاره کرد.
نکته حائز اهمیت شیر خشک هاي خارجی، عدم وجود برچسب فارسی است که معمولا با قیمتی کمتر از شیر خشک هاي استاندارد در بازار به فروش می رسد. باید
به خانواده هاي عزیز ایرانی گفته شود که این محصولات از رده خارج هستند که به صورت قاچاق وارد کشور می شود و می تواند روي سلامتی کودك شان اثرات جبران
ناپذیري به دنبال داشته باشد.
هشدار وزارت بهداشت
هشدار وزارت بهداشت به مصرف کنندگان شیر خشک در کشور توجه بیشتر به وجود بر چسب فارسی بر روي قوطی شیر خشک است و شیر خشک هاي با این ویژگی
جهت بررسی و آنالیز به آزمایشگاه ارسال و از نظر آلودگی میکروبی و شیمیایی و عدم وجود مواد رادیو اکتیو مورد تایید قرار می گیرد.
همچنین به خرید شیر خشک ها از داروخانه ها تاکید کرد و هشدار داد که مراکز آزاد و سوپر مارکت ها اجازه ي توزیع شیر خشک را ندارند ، چون بیشتر آنها قاچاق
محسوب شده و آزمایشات لازم روي آنها انجام نشده است.
انواع شیرخشک
شیر خشک ها معمولا از شیر گاو یا از منبع گیاهی سویا تهیه می شوند. براي تهیه آن تغییرات زیادي روي پروتیئن، کربوهیدرات، چربی و املاح و مواد معدنی انجام می
شود، و به آن ویتامین اضافه می کنند. شیرهاي موجود در بازار 2 نوع می باشد، یکی یا شیرهاي (Formula Infant) شیر هایی که از بدو تولد به شیر خوار می دهند
Follow up ) آداپته و دیگري انواعی هستند که بعد از 6ماهگی مناسب می باشد این تغییرات به دلیل تفاوت هاي تغذیه اي در 6 ماهه اول و دوم بوجود .(Formula
می آید.
براي شیر خوارانی که می توانند لاکتوز را تحمل کنند، شیر گاو مشکلی ایجاد نمی کند ، ولی براي شیر خوارانی که عدم تحمل به لاکتوز دارند شیر خشکی بر پایه پروتیئن
سویا تهیه شده است.
باید از شیرخشک هاي مخصوص (LBW) براي شیر خواران با وزن کم هنگام تولد نوزادان نارس استفاده کنند. تفاوت آن با شیر آداپته در میزان انرژي به ازاء واحد گرم
باشد.
در شیرخوارانی که تغذیه مصنوعی دارند شیر پاستوریزه را بعد از یک سالگی به جاي فرمولا تجویز می کنند. در این زمان شیر خوار علاوه بر شیر، تدریجا از غذاي خانواده
هم تغذیه می نماید. با شروع تغذیه با شیر پاستوریزه باید مراقب تامین آهن و ویتامین ها ي شیر خوار بود زیرا در شیر پاستوریزه مقادیر آن کمتر است، ولی در شیر خشک
موجود است
شیر گاو داراي کازئین و املاح (به خصوص سدیم ) بالایی است که دفع آن براي کلیه شیر خوار مشکل است. بنابر این به زبان ساده تر اینکه براي تهیه شیر خشک بایستی میزان پروتیئن و املاح را پائین و میزان قند را بالا می برند. باید به این نکته توجه داشت که قند شیر مادر، لاکتوز است ولی بیشتر شیر هاي خشکی که تهیه می شوند از ترکیب لاکتوز و گلوکز هستند که می تواند یک دلیل مهم براي چاقی نوزادان فرمولا خوار باشد.
در شیر هاي آداپته نسبت وي پروتئین به کازیئن همانند شیر مادر است. مقداري چربی حیوانی از شیر تازه گاو خارج و بجاي آن چربی نباتی وارد می شود تا مقدار اسید
لینولیئک ( اسید چرب ضروري بدن) شیر افزایش یابد که بتواند مقدار مورد نیاز شیر خوار را تامین نماید. 1 تا 2 ) شود. در بعضی / نسبت کلسیم و فسفر را تغییر می دهند تا نزدیک شیر مادر ( 2 شیرها با اضافه کردن مقداري سولفات فرو، آهن شیر را به 8 تا 12 میلی گرم در لیتر می رسانند. بنابراین 2 نوع شیر آداپته خواهیم داشت، با آهن کافی ( شیر هاي آهن دار) و آهن کم . ویتامین ها را نیز با توجه به نیاز شیر خوار اضافه می کنند. همان طور که گفته شد با توجه به سیستم هاي مجهزي تولید، شیرهاي خشک تولید
شده شبیه شیر مادر تولید می شود که تا حدود زیاد نیز در این تغییرات موفق بوده اند. ولی این شیرها ممکن است برخی ترکیبات مهمی را که شیر مادر دارا می باشند ( مواد مصونیت زا که شامل ایمنوگلوبولین ها و آنتی بادي ها هستند و کودك را در برابر بیماري ها عفونی و اسهال مصون نگام می دارد) را فاقد آن باشند. با این حال شیر هاي آداپته بهترین و مناسب ترین شیر خشک براي تغذیه شیر خوار در بدو تولد است و می توان آن را تا یک سالگی ادامه داد.
رهنمود هاي اصولی تغذیه با شیر خشک
-1 همراه شیرخشک باید صبح و شب مقداري آب جوشیده خنک در اختیار شیر خوار گذاشت.
-2 آبی که براي تهیه شیر استفاده می شود، باید جوشیده و ولرم باشد تا ویتامین هاي موجود در شیر از بین نرود.
-3 شیر اضافی در یخچال نگه داري شود ( در قسمت پایین و به مدت 24 ساعت) ، البته اگر درب قوطی باز نشده باشد نیازي به یخچال نیست.
-4 شیر تهیه شده در بطري را از دسترس حشرات دور نگه دارید تا از بروز اسهال جلو گیري شود.
-5 از قرار دادن شیشه شیر در معرضآفتاب بپرهیزید.
-6 هنگام خرید به تاریخ انقضاي آن در ته قوطی حک شده توجه کنید. همچنین از سالم بودن قوطی (نداشتن فرورفتگی و سوراخ ) اطمینان حاصل کنید.
-7 به اطلاعات روي بر چسب قوطی از جمله فرمولاسیون یا طرز تهیه آن و مقدار مصرف و غیره توجه نمایید .
-8 شیشه ي شیر را توسط شیشه پاك کن قبل از اینکه از آن استفاده نمایید، تمیز کنید.
-9 از مواد استریل کننده و ضد عفونی براي تمیز کردن می توانید استفاده کنید.
-10 بایستی حداقل 6 عدد سر شیشه از جنس سیلیکون و لاتکــس که استاندارد و شکل طبیعی دارد، انتخاب شود. توصیه می شود که سر شیشه تهیه شده، شبیه نوك سیـ-ـنه ي مادر باشد تا در جریان شیر به کودك کمک کند.
-11 شیر محیط مناسبی جهت رشد باکتري و غذاي اصلی کودك نیز محسوب می شود، بنابراین با حفظ آرامش و در محیط استریل اقدام به تهیه شیر نمایید.
-12 سعی کنید زمانی که کودکتان آرام است به او شیر دهید و محلی آرام و ساکت را براي شیر دادن در نظر بگیرید.
-13 از خنک بودن شیر قبل از شیر دادن اطمینان حاصل کنید.
-14 شیشه را طوري نگه دارید که هوا وارد دهان کودکتان نشود.
خطرات تغذیه با شیر خشک
تاریخ مصرف شیرها 2 ساله است و از خرید شیر هایی که از تاریخ مصرف شان گذشته، بپرهیزید.
هنگام تهیه شیر خشک از مقدار گفته شده روي برچسب قوطی استفاده کنید و از مصرف کم پودر جهت صرفه جویی کردن که باعث سوء تغذیه کودك و کاهش رشد آن میشود ، بپرهیزید و همچنین از مصرف زیاد آن که عدم تحمل غذا و ایجاد اسهال، استفراغ و بیماري هاي گوارشی را به دنبال دارد، خودداري کنید.
اندازه دلمه هاي کازئین موجود در شیر خشک بزرگتر ازشیر مادر و هضم آن براي شیر خوار مشکل تر است. زیادي املاح موجود در آن باعث ایجاد چاقی و افزایش اسمولاریته سرم می شود.
ازدیگر اختلالاتی که در فرمولاخوران ایجاد می شود، اسهال است ، که بیشتر به دلیل نداشتن مواد مصونیت زا در شیرخشک هاست. همچنین چاقی این کودکان در آینده امکان بروز بیماري هاي قلب و عروق را فراهم می سازد.
همچنین میزان ابتلا به آسم، اگزما و مرگ هاي ناگهانی در شیر خشک خواران شایع تر است.
تهیه و تنظیم: ریحانه نادي فر – کارشناس غذایی دفتر تحقیق و توسعه معاونت غذا و
دارو دانشگاه علوم پزشکی جندي شاپور اهواز
بهترین غذا براي شیر خواران، شیر مادر است که از بزرگ ترین موهبت هاي الهی است. تغذیه شیر خوار با شیر مادر علاوه بر اینکه مواد مغذي مورد نیاز او را تامین می کند، به دلیل دارا بودن مواد مصونیت زا، کودك را در برابر بسیاري از بیماري هاي عفونی محافظت می کند. بر همین اساس مرگ و میر در میان شیر خشک خواران به علت اسهال 18 و به علت پنومونی 4 برابر بیشتر است.
هنگام مکیدن شیرخوار، هورمون هاي خاصی در بدن مادر ترشح می شو. مغز جریان یافتن شیر را دستور و همزمان شیر مادر بیشتر و بیشتر می شود. طی تحقیقات انجام
شده همه مادران از این توانایی برخوردارند مگر در مواردي از جمله در شیمی درمانی یا ایدز یا مرگ مادر و غیره توسط پزشک منع شوند.
مادرانی که به دلایل مختلف و یا بعضی از بیماري ها که در بالا ذکر شد توانایی شیر دادن را ندارند مجبور به دادن شیر خشک هاي مصنوعی یا فرمولا هستند، که بیشتر از
شیر گاو تهیه میشوند. با توجه به سیستم هاي مجهزي که امروزه در زمینه تهیه شیر خشک در حال فعالیت هستند و تغییرات زیادي که روي آن انجام شده است، با اینحال
هنوز تفاوت هاي زیادي با شیر مادر دارد.
بر اساس ماده یک قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیر دهی مصوب مجلس شوراي اسلامی، ورود هر نوع شیر خشک و غذاي کمکی
شیرخوار، باید با رعایت قانون مقررات صادرات و واردات کشور صورت گیرد و شیر خشک بایستی فقط از طریق داروخانه ها توزیع شود.
هم اکنون انواع وارداتی و داخلی شیر خشک در بازار موجود است که با قیمت هاي مختلفی در داروخانه ها و برخی از مغازه ها و مراکز فروش، در سطح شهر به فروش
می رسند که میتوان به نان، بیومیل، هومانا، اس ام آ گلد، مولتی، سیمیلاك، ایزومیل و بیومیل سوي اشاره کرد.
نکته حائز اهمیت شیر خشک هاي خارجی، عدم وجود برچسب فارسی است که معمولا با قیمتی کمتر از شیر خشک هاي استاندارد در بازار به فروش می رسد. باید
به خانواده هاي عزیز ایرانی گفته شود که این محصولات از رده خارج هستند که به صورت قاچاق وارد کشور می شود و می تواند روي سلامتی کودك شان اثرات جبران
ناپذیري به دنبال داشته باشد.
هشدار وزارت بهداشت
هشدار وزارت بهداشت به مصرف کنندگان شیر خشک در کشور توجه بیشتر به وجود بر چسب فارسی بر روي قوطی شیر خشک است و شیر خشک هاي با این ویژگی
جهت بررسی و آنالیز به آزمایشگاه ارسال و از نظر آلودگی میکروبی و شیمیایی و عدم وجود مواد رادیو اکتیو مورد تایید قرار می گیرد.
همچنین به خرید شیر خشک ها از داروخانه ها تاکید کرد و هشدار داد که مراکز آزاد و سوپر مارکت ها اجازه ي توزیع شیر خشک را ندارند ، چون بیشتر آنها قاچاق
محسوب شده و آزمایشات لازم روي آنها انجام نشده است.
انواع شیرخشک
شیر خشک ها معمولا از شیر گاو یا از منبع گیاهی سویا تهیه می شوند. براي تهیه آن تغییرات زیادي روي پروتیئن، کربوهیدرات، چربی و املاح و مواد معدنی انجام می
شود، و به آن ویتامین اضافه می کنند. شیرهاي موجود در بازار 2 نوع می باشد، یکی یا شیرهاي (Formula Infant) شیر هایی که از بدو تولد به شیر خوار می دهند
Follow up ) آداپته و دیگري انواعی هستند که بعد از 6ماهگی مناسب می باشد این تغییرات به دلیل تفاوت هاي تغذیه اي در 6 ماهه اول و دوم بوجود .(Formula
می آید.
براي شیر خوارانی که می توانند لاکتوز را تحمل کنند، شیر گاو مشکلی ایجاد نمی کند ، ولی براي شیر خوارانی که عدم تحمل به لاکتوز دارند شیر خشکی بر پایه پروتیئن
سویا تهیه شده است.
باید از شیرخشک هاي مخصوص (LBW) براي شیر خواران با وزن کم هنگام تولد نوزادان نارس استفاده کنند. تفاوت آن با شیر آداپته در میزان انرژي به ازاء واحد گرم
باشد.
در شیرخوارانی که تغذیه مصنوعی دارند شیر پاستوریزه را بعد از یک سالگی به جاي فرمولا تجویز می کنند. در این زمان شیر خوار علاوه بر شیر، تدریجا از غذاي خانواده
هم تغذیه می نماید. با شروع تغذیه با شیر پاستوریزه باید مراقب تامین آهن و ویتامین ها ي شیر خوار بود زیرا در شیر پاستوریزه مقادیر آن کمتر است، ولی در شیر خشک
موجود است
شیر گاو داراي کازئین و املاح (به خصوص سدیم ) بالایی است که دفع آن براي کلیه شیر خوار مشکل است. بنابر این به زبان ساده تر اینکه براي تهیه شیر خشک بایستی میزان پروتیئن و املاح را پائین و میزان قند را بالا می برند. باید به این نکته توجه داشت که قند شیر مادر، لاکتوز است ولی بیشتر شیر هاي خشکی که تهیه می شوند از ترکیب لاکتوز و گلوکز هستند که می تواند یک دلیل مهم براي چاقی نوزادان فرمولا خوار باشد.
در شیر هاي آداپته نسبت وي پروتئین به کازیئن همانند شیر مادر است. مقداري چربی حیوانی از شیر تازه گاو خارج و بجاي آن چربی نباتی وارد می شود تا مقدار اسید
لینولیئک ( اسید چرب ضروري بدن) شیر افزایش یابد که بتواند مقدار مورد نیاز شیر خوار را تامین نماید. 1 تا 2 ) شود. در بعضی / نسبت کلسیم و فسفر را تغییر می دهند تا نزدیک شیر مادر ( 2 شیرها با اضافه کردن مقداري سولفات فرو، آهن شیر را به 8 تا 12 میلی گرم در لیتر می رسانند. بنابراین 2 نوع شیر آداپته خواهیم داشت، با آهن کافی ( شیر هاي آهن دار) و آهن کم . ویتامین ها را نیز با توجه به نیاز شیر خوار اضافه می کنند. همان طور که گفته شد با توجه به سیستم هاي مجهزي تولید، شیرهاي خشک تولید
شده شبیه شیر مادر تولید می شود که تا حدود زیاد نیز در این تغییرات موفق بوده اند. ولی این شیرها ممکن است برخی ترکیبات مهمی را که شیر مادر دارا می باشند ( مواد مصونیت زا که شامل ایمنوگلوبولین ها و آنتی بادي ها هستند و کودك را در برابر بیماري ها عفونی و اسهال مصون نگام می دارد) را فاقد آن باشند. با این حال شیر هاي آداپته بهترین و مناسب ترین شیر خشک براي تغذیه شیر خوار در بدو تولد است و می توان آن را تا یک سالگی ادامه داد.
رهنمود هاي اصولی تغذیه با شیر خشک
-1 همراه شیرخشک باید صبح و شب مقداري آب جوشیده خنک در اختیار شیر خوار گذاشت.
-2 آبی که براي تهیه شیر استفاده می شود، باید جوشیده و ولرم باشد تا ویتامین هاي موجود در شیر از بین نرود.
-3 شیر اضافی در یخچال نگه داري شود ( در قسمت پایین و به مدت 24 ساعت) ، البته اگر درب قوطی باز نشده باشد نیازي به یخچال نیست.
-4 شیر تهیه شده در بطري را از دسترس حشرات دور نگه دارید تا از بروز اسهال جلو گیري شود.
-5 از قرار دادن شیشه شیر در معرضآفتاب بپرهیزید.
-6 هنگام خرید به تاریخ انقضاي آن در ته قوطی حک شده توجه کنید. همچنین از سالم بودن قوطی (نداشتن فرورفتگی و سوراخ ) اطمینان حاصل کنید.
-7 به اطلاعات روي بر چسب قوطی از جمله فرمولاسیون یا طرز تهیه آن و مقدار مصرف و غیره توجه نمایید .
-8 شیشه ي شیر را توسط شیشه پاك کن قبل از اینکه از آن استفاده نمایید، تمیز کنید.
-9 از مواد استریل کننده و ضد عفونی براي تمیز کردن می توانید استفاده کنید.
-10 بایستی حداقل 6 عدد سر شیشه از جنس سیلیکون و لاتکــس که استاندارد و شکل طبیعی دارد، انتخاب شود. توصیه می شود که سر شیشه تهیه شده، شبیه نوك سیـ-ـنه ي مادر باشد تا در جریان شیر به کودك کمک کند.
-11 شیر محیط مناسبی جهت رشد باکتري و غذاي اصلی کودك نیز محسوب می شود، بنابراین با حفظ آرامش و در محیط استریل اقدام به تهیه شیر نمایید.
-12 سعی کنید زمانی که کودکتان آرام است به او شیر دهید و محلی آرام و ساکت را براي شیر دادن در نظر بگیرید.
-13 از خنک بودن شیر قبل از شیر دادن اطمینان حاصل کنید.
-14 شیشه را طوري نگه دارید که هوا وارد دهان کودکتان نشود.
خطرات تغذیه با شیر خشک
تاریخ مصرف شیرها 2 ساله است و از خرید شیر هایی که از تاریخ مصرف شان گذشته، بپرهیزید.
هنگام تهیه شیر خشک از مقدار گفته شده روي برچسب قوطی استفاده کنید و از مصرف کم پودر جهت صرفه جویی کردن که باعث سوء تغذیه کودك و کاهش رشد آن میشود ، بپرهیزید و همچنین از مصرف زیاد آن که عدم تحمل غذا و ایجاد اسهال، استفراغ و بیماري هاي گوارشی را به دنبال دارد، خودداري کنید.
اندازه دلمه هاي کازئین موجود در شیر خشک بزرگتر ازشیر مادر و هضم آن براي شیر خوار مشکل تر است. زیادي املاح موجود در آن باعث ایجاد چاقی و افزایش اسمولاریته سرم می شود.
ازدیگر اختلالاتی که در فرمولاخوران ایجاد می شود، اسهال است ، که بیشتر به دلیل نداشتن مواد مصونیت زا در شیرخشک هاست. همچنین چاقی این کودکان در آینده امکان بروز بیماري هاي قلب و عروق را فراهم می سازد.
همچنین میزان ابتلا به آسم، اگزما و مرگ هاي ناگهانی در شیر خشک خواران شایع تر است.
تهیه و تنظیم: ریحانه نادي فر – کارشناس غذایی دفتر تحقیق و توسعه معاونت غذا و
دارو دانشگاه علوم پزشکی جندي شاپور اهواز